THE SOUNDS Jelena Gavela

by Petar Petrovic, custos at the National Museum in Belgrade

The subject of Jelena Gavela’s new cycle of works are those tentatively ordinary and everyday, but creativity inspiring life themes, common and recognizable to the extent that they may be grasped by everybody who has felt the unpredictable casts of mind of modern life. At first glance, one would say that the protagonists of her works are melancholy and lonely persons, whose destiny is shaped by the unrelenting pace of modern life. In a whirlwind of such life, they get thrown out of balance, separated from the nature, feeling that they belong everywhere, but that they are nowhere. Thus, they are mainly represented alone, confronted with the good and the evil, with light and with darkness. What Jelena, in fact, wishes to say is that their life is a constant struggle in which they find sense and incentive to defy everything that suppresses individuality and creativity and inhibits freedom. In order to persevere in that struggle, they occasionally need to hearken to the sounds they recognize in things and phenomena of spiritual and artistic beauty. Painters like Jelena reveal that to them through the force of their creative poetics and using steady and careful painting forms.

It is not a coincidence that Jelena’s works do not have a multitude of figures, complex composition or an abundance of details. One man, one woman, one story, one destiny... and one common object – that is the world in which she finds answers to the questions which go much deeper than in other manifestations. It is sufficient to paint concrete things and portray them as they are, even when they stem from personal experience. Jelena rather inclines to penetrate mysterious, somewhat mystical and unexplored spaces of spirit, and thus it is no coincidence that in her work she attempts to represent something that cannot be seen at first glance, but what can be felt and conjectured. On the border between the real and the surreal, using the language of symbols and creating her works spontaneously in one breath and using wide brush strokes, she additionally intensifies the drama unfolding before the observer. A mother and a child under an umbrella together, but apart on a swing, the leaden sky above them, a flock of birds – ravens in the sky. A raven on a gondola, a raven on a wire, a raven above the pram, ravens everywhere, waiting ominously for their prey. Bats surfacing and towering over an innocent soul. A new life has just been created, and it is already caged. What destiny awaits it? As if a rhinoceros Jelena recalls from the time when she was a little girl had metamorphosed into a raven or a bat. That connection represents a past and present symbiosis of its own kind. The legacy which can be recognized in these (new) times as well. To confront it, and give any response to it – that is the only true meaning the art must give. The response to that are Jelena Gavela’s watercolours entitled simply, but accurately, The Sounds.

ΧΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΤΕΡΟΥΓΙΣΜΑΤΑ ΚΙΝΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΣΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΕΛΕΝΑΣ ΓΚΑΒΕΛΑ

του Χάρη Καμπουρίδη

Ξεχωριστές, ζωγραφικές ικανότητες, αλλα ταυτόχρονα και άσκηση και πείρα χρειάζεται η ακουαρέλλα, ζωγραφικό είδος παλιό όσο και σύγχρονο, απεικονιστικό όσο και εξπρεσσιονιστικό, με κορυφαίους καλλιτέχνες στις τάξεις της. Πολύ πριν την ιστορική εμφάνιση του αφηρημένου εξπρεσιονισμού στην ελαιογραφία, η ακουαρέλλα είχε ήδη καθιερώσει την επιφάνεια ως πεδίο αυτόνομης έκφρασης, όπου η κάθε πινελιά είναι μια μικρή περφόρμανς με κινήσεις μη-αντιστρεπτές και με θέμα που ως σύλληψη-έννοια προϋπάρχει στο νου του ζωγράφου αλλά ως εκτέλεση πραγματοποιείται με τη δική του σχεδιαστική σφραγίδα. Από την ακουαρέλλα εμπνεύστηκε ο Γ.Μπουζιάνης την ελαιογραφική του ελευθερία, με ακουαρέλλα απέδωσε τη διαφάνεια του θεάματος ο Π.Τέτσης.

Η Ελενα Γκαβέλα δεν προέρχεται από την ελληνική εικαστική σχολή, αφού σπούδασε και εργάσθηκε στο Βελιγράδι και στη Βιέννη, ωστόσο ζει εδώ πολλά χρόνια και η συνάντηση με το ελληνικό φως ειναι όπως φαίνεται ιδιαιτερα δημιουργική. Τα έργα της είναι κυρίως ακουαρέλλες, αλλά και λάδια τα οποία προεκτείνουν στον μουσαμά τις υδατογραφικές μορφοπλαστικές διατυπώσεις της. Επιφάνειες φαρδειές, γρήγορες πινελλιές που απλώνουν το αραιωμένο χρώμα και σχηματίζουν τα κεντρικά θέματα, πουλιά συνήθως, αλλά και τοπία, όσο και ανθρώπινες φιγούρες παλιότερα.  Η ζωγράφος κινείται με ταχύτητα στην επιφάνεια, περιγράφει με επιγραμματικές πινελλιές βασικά στοιχεία της φόρμας, έτσι που αυτή μοιάζει να γεννιέται μέσα από το αφηρημένο περίβλημα τριγύρω και σα να βρίσκεται σε διάλογο μαζί του. Σχεδιαστική ικανότητα ισχυρή στην απόδοση της αναγνωρισιμότητας του θέματος αλλά και χρωματική ευαισθησία στους συνδυασμούς τονικοτήτων, συνδυάζονται σε σειρά έργων που απευθύνονται στο βλέμμα του θεατή και τον ελκύουν στον κόσμο τους. Έχει κανείς την αίσθηση ότι οι πινελλιές της ζωγράφου είναι σαν τα φτερουγίσματα των πουλιών που απεικονίζει, ταχύτατα αλλά και στοχευμένα στην διατυπωση της κεντρικής φόρμας.

Ο εικαστικός αυτός κόσμος δραστηριοποιείται και στις ελαιογραφίες της Γκαβέλα, με τις εξπρεσιονιστικέςς πινελιές να διαμορφώνουν επίπεδα χρωμάτων σε διάλογο και το σχεδιαζόμενο κεντρικό θέμα να σβήνει μέσα τους η, αντίστροφα, να ξεπροβάλλει.

Στέρεη και κατασταλαγμένη ζωγραφική, παρά την εκφραστική ελευθερία της. Το βλέμμα μιας κλασσικής εικαστικής παιδείας πίσω από την δυναμική κινητικότητα, και η φωτιστική διαφάνεια των όγκων πίσω από τη σχεδιαστική καθοδήγηση, συναποτελούν μια ζωγραφική λιτή, που αποτυπώνει κινητικά ενσταντανέ και που μεταφέρει στον θεατή της λυρισμό και τρυφερότητα.

 
Χάρης Καμπουρίδης, 2012
Τεχνοκριτικός-σημειολόγος
Μέλος της Academia Europaea (Salzburg)